نگاهی گذرا به تاریخچه تشکیلات دامپروری کشورور

اولین فعالیتهای دولتی در زمینه دامپروری در سال ۱۲۷۹ با تأسیس مدرسه فلاحت مظفری شروع و در سال ۱۳۱۴ در اداره کل فلاحت، فعالیتهای محدود ترویجی، علیرغم کمبود متخصصین در رشته های دامپروری و دامپزشکی، با استفاده از مروجین فارغ‌التحصیل خارج از کشور و مستشاران خارجی شروع گردید. در همین سال در روستای حیدرآباد کرج، ایستگاه دامپروری حیدرآباد با وارد کردن تعدادی گاو، گوسفند و طیور از نژادهای اصلاح شده تأسیس گردید و ترویج نژادهای خارجی اصلاح شده در کشور آغاز شد و این فعالیت ها تا سال ۱۳۲۰ و تشکیل وزارت کشاورزی استمرار پیدا کرد.

در سال ۱۳۱۴ و با تصویب قانون تفتیش صحی حیوانات موضوع بهداشت دام که از اهمیت بالایی برخوردار بود تا حد ممکن سامان یافت و در سال ۱۳۲۹ وزارت کشاورزی اقدام به تاسیس بنگاه دامپروری کشور و اداره کل دامپزشکی نمود که عمده فعالیت های بنگاه دامپروری کشور عبارت بود از واردات انواع نژادهای مختلف حیوانی، واردات تجهیزات و ماشین آلات جوجه‌کشی، ترویج اصول دامپروری و ایجاد واحدهای دامداری صنعتی و اداره کل دامپزشکی نیز مسئولیت پیشگیری، کنترل، درمان دام و انجام امور بهداشتی دام را به عهده داشت.

پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و به واسطه اجرای اصل ۴ ترومن در سیستم کشاورزی و توسعه روستایی که دامپروری نیز جزئی از آن بود تغییرات زیادی به وجود آمد و تشکیلات کشاورزی ایران با ورود مروجین کشاورزی خارجی و تحت تأثیر پیشرفت های کشورهای اروپایی و آمریکایی و کم توجهی به ساختار اجتماعی، اقتصادی و ‌فرهنگی، مناطق روستایی که اصلی‌ترین تولیدکنندگان فرآورده‌های دامی کشور بودند، تشکیلات دامپروری با الگوی رایج در کشورهای اروپایی و آمریکایی سازماندهی گردید.

این روند تا سال ۱۳۴۰ ادامه داشت تا اینکه در جلسه مورخ ۱۳۴۰/۷/۲۶ طبق تصویب‌نامه هیئت دولت وقت و بنا به پیشنهاد وزارت کشاورزی بنگاه دامپروری کشور به سازمان دامپروری کشور تغییرنام یافت و در مورخ ۱۳۵۰/۳/۲۴ با تصویب قانون دامپزشکی کشور، زیربخش دامپروری به نحو شایسته ای در محافل قانون گذاری مطرح گردیده و تا حد ممکن این بخش خصوصاً در بخش بهداشت سامان یافت.

از اواخر دهه چهل و اوایل دهه پنجاه به دلیل افزایش سریع قیمت نفت، درآمد ایران از محل صادرات نفت افزایش یافت که در این سالها شرکتهای دولتی مختلفی نظیر صندوق عمران مراتع، شرکت سهامی کشت و صنعت و دامپروری مغان، شرکت سهامی کشت و صنعت سفیدرود، شرکت سهامی عمران جیرفت، شرکت سهامی گوشت فارس، شرکت سهامی پرورش و تولید گوشت بوقلمون، شرکت سهامی مجتمع صنعتی گوشت لرستان و شرکت سهامی گوشت کشور تحت عناوین به ظاهر حمایتی واردات و توزیع دام، نهاده و فرآورده‌های دامی را شروع کردند که در عمل فعالیت این بنگاه های اقتصادی وابسته به دولت باعث رکود فعالیت های تولیدی داخل و یا حداقل عدم رشد این بخش در روستاها شدند. بنگاه های ایجاد شده از نظر تشکیلات مستقل از سازمان دامپروری کشور بوده و این استقلال کاری در هر یک از این بنگاه ها برنامه ریزی مناسب در زمینه دامپروری را با مشکل مواجه می ساخت.

در سال ۱۳۵۸ و پس از وقوع انقلاب اسلامی در ایران نهاد انقلابی جهاد سازندگی بنا به فرمان بنیان گذار انقلاب اسلامی و با هدف سازندگی روستاهای کشور ایجاد گردید که آن نهاد در بخش دامپروری اقدام به ایجاد کمیته دام، طیور و آبزیان کرده و با اعزام مروجین و متخصصین به روستاهای کشور بار دیگر فعالیت های دامپروری را در روستا ها رونق بخشید و به موازات فعالیت این کمیته تشکیلات سازمان دامپروری کشور نیز در وزارت کشاورزی به فعالیت خود ادامه می داد. در سال ۱۳۶۹ و تصویب قانون تفکیک وظایف وزارتخانه های کشاورزی و جهاد سازندگی از سوی مجلس شورای اسلامی کلیه امور مربوط به حفظ، احیاء، گسترش و بهره‌برداری از منابع طبیعی(جنگل، مرتع ، شیلات و آبخیزداری)، کلیه امور دام و طیور و عمران روستایی، بهسازی، صنایع روستائی و آبرسانی و برق رسانی روستاها بر عهده جهاد سازندگی قرار گرفته و بر اساس تبصره ۱ ماده واحده مذکور، موسسات و شرکت‌های تابعه و وابسته نیز بر اساس تفکیک وظایف فوق وابسته و تابع وزارتخانه‌های مزبور شدند. بدین ترتیب سازمان های دامپروری و دامپزشکی در زیر مجموعه وزارت جهاد سازندگی قرار گرفت و سازمان دامپروری کماکان در کنار تشکیلات مشابه خود در وزارت جهادسازندگی که از کمیته دام، طیور و آبزیان به معاونت امور دام تغییر یافته بود ادامه داد.

شورای عالی اداری در بیست‌ و نهمین اجلاس مورخ ۱۳۷۱/۱۰/۴، بنا به پیشنهاد سازمان امور اداری و استخدامی کشو و به منظور ایجاد حداکثر تجانس و رعایت پیوستگی وظایف و محدود کردن تشکیلات و همچنین تقویت حوزه ستادی و بدنه اجرایی وزارت جهاد سازندگی و فراهم‌ ساختن موجبات استفاده بهینه از امکانات و منابع موجود در زمینه توسعه فعالیت‌های دامپروری تصویب نمود که سازمان دامپروری کشور منحل و کلیه وظایف، اختیارات، اعتبارات، تجهیزات، نیروی انسانی و دارایی‌ها و تعهدات آن به تناسب به حوزه مرکزی (ستاد وزارتخانه) و واحدهای خارج از مرکز وزارت جهاد سازندگی منتقل ‌شود و با این مصوبه رسماً تشکیلات سازمان دامپروری کشور منحل و معاونت امور دام در وزارت جهاد سازندگی امور مرتبط با دامپروری را به عهده گرفت و این معاونت هم اکنون نیز تحت عنوان معاونت امور تولیدات دامی از جمله معاونت های تخصصی وزارت جهاد کشاورزی به شمار می رود که همراه با سازمان دامپزشکی کشور به عنوان متولی بهداشت دام کار سیاست گذاری و برنامه ریزی دامپروری کشور را به عهده دارند.