دکتر مهربان ریاست مرکز اصلاح نژاد و بهبود تولیدات دامی کشور خبر دادند : 

ارزیابی ژنومی گاوهای هلشتاین در ایران آغاز شد.

 

در دهه‌های اخیر، صنعت دامپروری به‌عنوان یکی از ارکان راهبردی تأمین امنیت غذایی، با شتابی روزافزون در مسیر توسعه کمی و کیفی حرکت کرده است. در چنین وضعیتی، دستیابی به بهره‌وری پایدار و رقابت‌پذیری بلندمدت با بهره‌گیری از روش‌های نوین اصلاح نژاد و ابزارهای پیشرفته ارزیابی ژنتیکی امکان‌پذیر است. پیشرفت‌های چشمگیر در فناوری‌های تعیین ژنوتیپ و دسترسی به داده­های ژنومی مبتنی بر نشانگرهای تک‌نوکلئوتیدی (SNP) در گاوهای شیری، نقطه عطفی در تاریخ اصلاح نژاد دام به‌شمار می‌رود و فرصت بی‌سابقه‌ای را برای تسریع پیشرفت ژنتیکی در اختیار کشورها قرار داده است.

بر این اساس، مرکز اصلاح نژاد دام کشور، زیرمجموعه معاونت امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی، اقدام به ارزیابی‌های ژنتیکی گاوهای هلشتاین کشور بر پایه روش «ارزیابی ژنومی یک‌مرحله‌ای»  (Single-Step Genomic Best Linear Unbiased Prediction; ssGBLUP)  نموده است. این روش، با تلفیق هم‌زمان اطلاعات شجره‌ای، رکوردهای فنوتیپی و داده‌های ژنومی، چارچوبی جامع و یکپارچه برای برآورد ارزش‌های اصلاحی فراهم می‌سازد و محدودیت‌های رویکردهای کلاسیک را به‌طور مؤثری برطرف می‌کند.

در این روش ارزیابی، مجموعه‌ای از مهم‌ترین صفات اقتصادی گاوهای هلشتاین کشور شامل مقدار شیر، چربی و پروتئین (به کیلوگرم)، درصد چربی و درصد پروتئین، نمره سلول‌های سوماتیک شیر (SCS)، سن زایش اول و فاصله دو زایش مورد بررسی قرار گرفته و نتایج حاصل به‌صورت ارزش‌های اصلاحی ژنومی (GEBV)  برای کلیه دام‌های موجود در شجره گاوهای هلشتاین در هر صفت برآورد می­گردد. این ارزش‌های ژنتیکی نه‌تنها برای دام‌های دارای داده­های ژنوتیپی در پایگاه داده ژنومی مرکز، بلکه برای دام‌هایی که از طریق روابط شجره‌ای با حیوانات ژنوتیپ‌شده مرتبط هستند نیز برآورد می‌گردد؛ امری که بر پایه ماتریس ترکیبی خویشاوندی حاصل از تلفیق روابط شجره‌ای و ژنومی انجام می‌پذیرد.

تحقق چنین گذاری از سیستم ارزیابی ژنتیکی کلاسیک مبتنی بر شجره و فنوتیپ به سیستم نوین ارزیابی ژنومی، مستلزم فراهم‌سازی زیرساخت‌های بنیادی و سرمایه‌گذاری بلندمدت بوده است. مهم‌ترین رکن این زیرساخت، ایجاد پایگاه داده ژنومی معتبر، پایدار و هم‌تراز با استانداردهای جهانی برای جمعیت گاو هلشتاین کشور است؛ فرآیندی که از سال ۱۳۹۳ با رویکردی تدریجی، هدفمند و کنترل‌شده آغاز شده و طی آن داده‌های SNP  دام‌های ژنوتیپ‌شده به‌صورت مستمر گردآوری، پالایش، کنترل کیفی و کالیبره شده‌اند. این تلاش سازمان‌یافته، بستر لازم برای بهره‌برداری عملی از فناوری ژنومی در مقیاس ملی را فراهم ساخته و ایران را در جمع کشورهایی قرار داده است که به‌طور رسمی از ارزیابی ژنومی در صنعت دامپروری خود بهره می‌برند.

در نهایت، به‌کارگیری یکپارچه داده‌های ژنومی در کنار اطلاعات شجره‌ای و رکوردهای فنوتیپی، امکان ارزیابی صحیح‌تر پتانسیل ژنتیکی دام‌ها و انتخاب زودهنگام گوساله­های نر و تلیسه‌های برتر به‌عنوان نامزدهای تولید اسپرم و انتقال جنین را فراهم می‌سازد. این رویکرد، با افزایش صحت ارزش‌های اصلاحی، کاهش فاصله نسل، تسریع روند پیشرفت ژنتیکی و کاهش هزینه‌های اصلاح نژاد، افق تازه‌ای را برای بهبود پایدار صفات مهم اقتصادی و ارتقای بهره‌وری گله‌های گاو هلشتاین کشور ترسیم می‌کند.